Co to jest trichotillomania, jakie daje objawy i jak się ją leczy?

Trichotillomania jest klasyfikowana przez badaczy jako zaburzenie psychiczne, które charakteryzuje się niekontrolowanym i przymusowym wyrywaniem własnych włosów. Osoby cierpiące na trichotillomanię wyrywają je z różnych części ciała, przede wszystkim skóry głowy, ale również z brwi czy okolic intymnych. Dowiedz się, jakie są konsekwencje schorzenia? Jak przebiega diagnostyka i leczenie trichotillomanii?

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest trichotillomania i dlaczego klasyfikuje się ją jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne i pokrewne,
• jakie objawy mogą wskazywać na trichotillomanię, w tym kompulsywne wyrywanie włosów, ubytki owłosienia oraz napięcie i ulgę po wyrwaniu włosów,
• jakie czynniki mogą mieć związek z rozwojem trichotillomanii, m.in. genetyka, stres, trauma, zaburzenia lękowe, depresja oraz zmiany w neuroprzekaźnikach,
• jak przebiega diagnostyka trichotillomanii, obejmująca wywiad medyczny, badanie dermatologiczne, trichoskopię i ocenę psychologiczną,
• jakie metody leczenia stosuje się w trichotillomanii, w tym terapię poznawczo-behawioralną, farmakoterapię oraz zabiegi trychologiczne wspierające odrastanie włosów.

Co to jest trichotillomania i na czym polega kompulsywne wyrywanie włosów?

Trichotillomania (TTM) to zaburzenie psychodermatologiczne, objawiające się niekontrolowanym wyrywaniem własnych włosów z różnych części ciała. Początkowo klasyfikacja amerykańska (DSM-5) określała przypadłość jako zaburzenie kontroli impulsów, obecnie zaś międzynarodowa klasyfikacja chorób (ICD-11) kategoryzuje ją jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne i pokrewne. Szacuje się, że trichotillomania dotyka ok. 1–3% populacji. Najczęściej dotyczy skóry głowy, brwi, rzęs, ale również innych owłosionych części ciała, takich jak broda czy okolice łonowe. Pacjenci, cierpiący na trichotillomanię, odczuwają cechujący się niemożnością powstrzymania przymus wyrywania włosów, a po wykonaniu tej czynności czują krótkotrwałą ulgę i spadek napięcia. Do nasilenia objawów dochodzi przy kolejnym wzroście napięcia – na przykład w sytuacji stresowej – wtedy potrzeba wyrywania sobie włosów pojawia się ponownie. Schorzenie skutkuje poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi i emocjonalnymi, ponieważ coraz większe ubytki owłosienia są przyczyną wzrostu napięcia i napędzają tzw. mechanizm błędnego koła. 

Jakie są objawy trichotillomanii i po czym ją rozpoznać?

Głównym objawem trichotillomanii jest niekontrolowane wyrywanie włosów z głowy lub innej części ciała. W dłuższej perspektywie prowadzi do widocznych ubytków w owłosieniu (najczęściej na skórze głowy) oraz może wpływać na wystąpienie poważnych konsekwencji zdrowotnych – zwłaszcza jeśli jest połączona z trichofagią (zjadaniem włosów). U pacjentów z TTM najczęściej obserwuje się:

• nieregularne, pozbawione włosów obszary na owłosionej skórze głowy lub w innych częściach ciała,
• wyraźnie przerzedzone brwi lub brakujące rzęsy,
• włosy o różnej długości, wynikające z ciągłego wyrywania i odrastania włosów.

Osoby z trichotillomanią mogą:

• wyrywać włosy automatycznie, nie zdając sobie z tego sprawy, lub świadomie w celu rozładowania stresu i napięcia,
• odczuwać uczucie ulgi lub przyjemności po wyrwaniu włosów,
• odczuwać frustrację, wstyd, zażenowanie z powodu zaburzenia,
• mieć inne zaburzenia nawyków i popędów, dotyczące własnego ciała (na przykład obgryzanie paznokci).

Problem kompulsywnego wyrywania włosów łatwiej zauważyć, jeśli dotyczy włosów z głowy lub części twarzy, np. z brody. W przypadku gdy jest to wyrywanie włosów z mniej widocznych części ciała, niepokojące symptomy mogą być trudniejsze do zaobserwowania. Charakter i nasilenie objawów trichotillomanii mogą się nieco różnić w zależności od osoby, natomiast wspólną cechą jest to, że chory wyrywa włosy w sposób impulsywny i patologiczny.

Jakie są przyczyny trichotillomanii i skąd bierze się przymus wyrywania włosów?

Przyczyny trichotillomanii są złożone i mogą obejmować m.in.:

• czynniki genetyczne – skłonność do zaburzeń kontroli impulsów może być dziedziczna,
• zmiany chemiczne w mózgu – dysfunkcje w neuroprzekaźnikach, takich jak serotonina i dopamina, mogą wpływać na wystąpienie zaburzeń psychicznych, np. niemożności powstrzymania się od wyrywania włosów,
• zaburzenia lękowe i depresję – często współwystępuje z innymi zaburzeniami o podłożu psychicznym. Zdarza się, że pacjent nieświadomie wyrywa włosy i ignoruje widoczne objawy trichotillomanii,
• stres i traumatyczne wydarzenia – mogą wywoływać nasilenie objawów i prowadzić do wyrywania włosów jako mechanizmu radzenia sobie z emocjami.

Choroba wyrywania włosów może dotknąć osoby w każdym wieku, jednak najczęściej ujawnia się u młodszych pacjentów. Trichotillomania u dzieci może pojawić się już we wczesnym dzieciństwie – zwykle przed 13. rokiem życia. 

Niezależnie od wieku i współwystępujących problemów zdrowotnych, aby uzyskać prawidłową diagnozę, należy udać się do doświadczonego specjalisty. 

Jak diagnozuje się trichotillomanię i jakie badania pomagają ją rozpoznać?

Problem wyrywania sobie włosów nie jest łatwą sytuacją dla pacjentów. Najczęściej decydują się na wizytę u specjalisty dopiero wtedy, gdy próby samodzielnego uporania się z przypadłością okazują się bezskuteczne a na skórze widoczne są spore ubytki w owłosieniu.

Diagnostyka trichotillomanii opiera się na:

• szczegółowym wywiadzie medycznym – lekarz pyta o nawyki wyrywania włosów, nasilenie objawów, czynniki wywołujące i towarzyszące emocje,
• badaniu dermatologicznym – ocena skóry głowy i innych miejsc wyrywania włosów w celu wykluczenia innych przyczyn wypadania włosów, takich jak łysienie plackowate, stany zapalne czy infekcje skórne,
• trichoskopii – szczegółowym badaniu skóry głowy, włosów i mieszków włosowych za pomocą specjalistycznego sprzętu – trichoskopu,
• ocenie psychologicznej – zrozumienie podłoża psychicznego zaburzenia i ewentualnych zaburzeń współistniejących.

Jak leczy się trichotillomanię i jak przestać wyrywać włosy?

Leczenie trichotillomanii jest wyzwaniem i wymaga holistycznego i wielodyscyplinarnego podejścia. Wciąż trwa próba ustanowienia standardów leczenia – niektóre nowatorskie leki nadal wymagają dalszych testów. Obecnie stosowane są różne metody terapii, przede wszystkim:

• terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – szczególnie trening odwracania nawyków (HRT), który uczy pacjenta zastępować wyrywanie włosów innymi, pozytywnymi zachowaniami,
• farmakoterapia – może być stosowana jako uzupełnienie terapii behawioralnej. Pacjentom zaleca się najczęściej SSRI, TLPD, N-acetylocysteinę, bupropion, naltreskon, neuroleptyki atypowe, bupropion i dronabinol.

W niektórych przypadkach pomocne są również zabiegi medyczne i trychologiczne (pomocne również w leczeniu łysienia), które poprawiają stan i kondycję skóry głowy i stymulują odrost włosów. Można wśród nich wyróżnić: mezoterapię igłową skóry głowy, zabieg z osoczem bogatopłytkowym, stymulatory tkankowe, czy terapię peptydową. 

Gdzie leczyć trichotillomanię w Warszawie i jak pomaga klinika Projekt Skóra?

Klinika Projekt Skóra w Warszawie oferuje kompleksowe leczenie trichotillomanii, zapewniając pacjentom pomoc psychiatry, dermatologa, dostęp do farmakoterapii oraz zabiegów trychologicznych. Nasi doświadczeni specjaliści stale aktualizują wiedzą, co pozwala zapewnić metody leczenia zgodne z aktualnymi międzynarodowymi standardami. Wierzymy, że dzięki holistycznemu podejściu pacjenci mają większe szanse na satysfakcjonujące efekty leczenia i poprawę jakości życia. 

Najczęstsze pytania o trichotillomanię

Źródła:

• Piotr K. Krajewski, Henner Zirpel, David Saceda-Corralo, Diamant Thaçi, Jacek C. Szepietowski, Exploring pharmacological treatment for trichotillomania: do we need better education?, 2024
• Hira Ghani, Alicia Podwojniak, Isabella J. Tan, Rebecca Fliorent, Mohammad Jafferany, From tugs to treatments: a systematic review on pharmacological interventions for trichotillomania, 2024
• Daniel Fernandes Melo, Caren Dos Santos Lima, Bianca Maria Piraccini, Antonella Tosti,, Trichotillomania: What Do We Know So Far?, 2022
• Marciniak Agnieszka, Grzywna Natalia, Jaskuła Karolina, Orłowski Władysław, Trichotillomania– therapeutic possibilities, 2023
• Jon E. Grant, Brian L. Odlaug, Suck Won Kim, N-acetylcysteine, a glutamate modulator, in the treatment of trichotillomania: a double-blind, placebo-controlled study, 2009